صندوق پژوهش و فناوری غیر دولتی صنایع خلاق با توجه به نیاز روز افزون کشور در زمینه حمایت و سرمایه گذاری از توسعه صنایع و کسب و کارهای خلاقانه و نوآورانه، فناوری های نرم و هویت ساز، شیوه های نوین کسب و کار و محصولات فناورانه؛ به استناد ماده ۱۰۰ قانون برنامه سوم و ماده ۴۵ قانون برنامه چهارم توسعه کشور و بر اساس مجوز کارگروه صندوقهای پژوهش و فناوری غیر دولتی و با شماره ثبت ۵۶۲۸۳۵ تاسیس گردید.
درباره ماآئین تجلیل از کسبوکارهای خلاق حامی بانوان روز هفتم مهرماه ۱۴۰۵ به همت مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر و صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق برگزار شد.
این رویداد با حضور مدیران، فعالان حوزه فرهنگ و صنایع خلاق و صاحبان کسبوکار، با تمرکز بر ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی بانوان و نقش کسبوکارهای خلاق در افزایش مشارکت آنان شکل گرفت.
سید صادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر با اشاره به نقش بانوان کارآفرین در شرایط دشوار کشور گفت: از بانوان کارآفرینی که در این شرایط سخت، در کسبوکارهای خود موفقیتهایی را رقم زدند و در کنار یکدیگر به توسعه حوزه فرهنگ، هنر و محتوای کشور کمک کردند، تشکر میکنم.
پژمان افزود: آنچه از فضای زیستبوم فرهنگ و هنر کشور درک میکنیم و مطابق مطالعات و پژوهشهایی که انجام شده، نشان میدهد که در چند بخش، بهخصوص در حوزه اقتصاد فرهنگ و هنر کشور، در مسیر توسعه با اختلالهایی مواجه هستیم.
وی در این رویداد با اشاره به نقش کارآفرینان و فعالان حاضر گفت: بسیاری از آنان در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی توانستهاند کسبوکارهای موفقی ایجاد کنند و همزمان در توسعه زیستبوم فرهنگ، هنر و محتوا نقش داشته باشند.
او با اشاره به رویکرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در زمینه عدالت فرهنگی و مردمیسازی فرهنگ، ایفای نقش بهعنوان بازوی وزارتخانه در حوزه اقتصاد فرهنگ و هنر را از مأموریتهای مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر برشمرد و گفت: بررسی مطالعات و پژوهشهای انجامشده، از وجود چالشهایی اساسی در زیرساختهای اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق کشور حکایت دارد.

ضرورت بهروزرسانی زیرساختهای حقوقی
مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر نخستین چالش را زیرساختهای حقوقی دانست و با تأکید بر اهمیت مالکیت فکری (IP) در کسبوکارهای خلاق گفت: بخش مهمی از ارزش و ظرفیت توسعه این کسبوکارها، بهجای داراییهای فیزیکی، در مالکیت فکری آنها قرار دارد.
او با انتقاد از قدیمی بودن بخشی از قوانین مرتبط افزود: بسیاری از کسبوکارهای فرهنگی همچنان برای برخورداری از حمایت حقوقی ناچارند به قوانینی متکی باشند که به دهههای ۴۰ و ۵۰ بازمیگردند.
سیدصادق پژمان، تأکید کرد: «ما به یک زیرساخت حقوقی مدرن نیاز داریم که بتواند مسائل امروز صنایع فرهنگی و خلاق را پاسخ دهد.»
به گفته پژمان، گسترش فناوریهای جدید، بهویژه هوش مصنوعی، اهمیت این موضوع را دوچندان میکند؛ چراکه مالکیت فکری، حقوق تولیدکنندگان و نحوه استفاده از آثار در محیطهای مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند زمینهساز تعارضات حقوقی تازهای شود.
تغییر نگاه به مفهوم توسعه
پژمان با اشاره به اینکه برای توسعه اقتصاد فرهنگ و صنایع خلاق به تولید ادبیات و تغییر نگاه به مفهوم توسعه نیاز داریم گفت: در بخشهایی از نظام سیاستگذاری و اجرایی، توسعه همچنان با پروژههای بزرگ صنعتی مانند ساخت کارخانه، پالایشگاه و پتروشیمی شناخته میشود؛ درحالیکه تولید انیمیشن، بازی دیجیتال، محصولات صنایع دستی و مالکیت فکری نیز میتواند بخشی از اقتصاد توسعهیافته کشور باشد.
او تأکید کرد تغییر این نگاه باید در رسانهها، دانشگاهها، قانونگذاری و ساختارهای اجرایی اتفاق بیفتد.
افزایش سهم زنان در منابع، مالکیت و مدیریت
پژمان در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت کسبوکارهای زنان پرداخت و گفت تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد در دورههای بحران و پس از جنگها، کسبوکارهای کوچک و بهویژه کسبوکارهای زنان ممکن است در معرض آسیب بیشتری قرار گیرند. ازاینرو، به گفته او، لازم است از هماکنون برای کاهش این ریسکها و حمایت از زنان کارآفرین برنامهریزی شود.
او یکی از اهداف آئین تجلیل از کسبوکارهای خلاق حامی بانوان را فراهم کردن زمینه افزایش سهم زنان در سه حوزه «منابع»، «مالکیت» و «مدیریت» عنوان کرد.
به توضیح پژمان، زنان باید بتوانند به منابع مالی مناسب برای توسعه کسبوکارهای خود دسترسی داشته باشند، سهم مالکیتشان در کسبوکارهایی که در شکلگیری و توسعه آنها نقش دارند تثبیت شود و فرصت بیشتری برای حضور در سطوح مدیریتی به دست آورند.
او با اشاره به حضور زنان در بدنه حرفهای بسیاری از مجموعهها گفت در برخی موارد، با وجود فعالیت گسترده زنان در بخشهای مختلف، مسئولیتهای مدیریتی همچنان به آنان سپرده نمیشود. پژمان افزود تجربههای موجود نشان داده است زنان در بسیاری از موقعیتها عملکرد کارآمد و بهینهای داشتهاند.
مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر همچنین به نتایج یکی از پیمایشهای انجامشده درباره ارزشها و نگرشهای جامعه اشاره کرد و گفت بر اساس نتایج این پیمایش، بیش از ۷۰ درصد پاسخدهندگان از حضور زنان در فعالیتهای اجتماعی و کارآفرینی حمایت کردهاند.
او در عین حال افزود بخشی از جامعه این حمایت را به حفظ سایر نقشهای زنان، بهویژه نقشهای خانوادگی، مشروط میداند. به گفته پژمان، این موضوع ضرورت فراهم کردن زیرساختهایی را نشان میدهد که امکان جمع میان نقشهای مختلف زنان را تسهیل کند.
پژمان همچنین گفت در برخی موقعیتها ممکن است در نظر گرفتن «تبعیض مثبت» ضروری باشد تا زنان بتوانند در شرایط عادلانهتری وارد عرصههای اقتصادی، مدیریتی و کارآفرینی شوند.
تأکید بر حمایت از کسبوکارهای خلاق بانوان
مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر در پایان تأکید کرد این مؤسسه در کنار فعالان بخش خصوصی، بهویژه زنان فعال در صنایع خلاق، خواهد بود و تلاش میکند به کاهش موانع حقوقی، مالی و زیرساختی توسعه این کسبوکارها کمک کند.
او همچنین از داوران، مشاوران و مجموعههای مشارکتکننده در برگزاری رویداد قدردانی کرد و حضور مشاوران مرتبط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این برنامه را نشانه اهمیت موضوع حمایت از کسبوکارهای خلاق بانوان دانست.
محمدحسین ایمانی خوشخو، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و سرپرست پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، با تأکید بر لزوم افزایش تابآوری جامعه در شرایط دشوار کشور گفت: ما در دورانی زندگی میکنیم که کشور واقعاً در یک پیچ تاریخی قرار دارد. شاید در این چهلوچند سال بعد از انقلاب اسلامی، کشورمان چنین دوران سختی را تجربه نکرده است. حتی در جنگ هشتساله نیز، برای تعدادی از شما که بیشتر به یاد دارید، چنین شرایطی را تجربه نکردیم. مسئله مهم در این دوران این است که در اثر این فشارها، ما تابآوری جامعه را بیشتر کنیم. امید به اینکه از این پیچ با موفقیت بیشتری عبور کنیم، افزایش خواهد یافت.

خوشخو، افزود: یکی از مؤلفههای افزایش تابآوری، حضور فعال خانمهاست. زمانی فقط توانمندیهای عاطفی و محوریت خانه مطرح بود، ولی نشان داده شد که بانوان، در عرصه و میدان هم از آقایان جلو زدند. ما الان در همین دانشگاه، اکثر دانشجویانمان دخترخانمها هستند و واقعاً هم در پیشرفتهای تحصیلی جلو هستند.
رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و سرپرست پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی، با اشاره به لزوم افزایش میدان دادن به بانوان در عرصههای مختلف گفت: این ظرفیت را ما باید بیشتر استفاده کنیم و میدان بدهیم. نیمی از جمعیت جامعه را بانوان تشکیل میدهند. ما اگر از این نیمی از ظرفیت، حتی یکدوم استفاده هم بکنیم، خیلی جلو هستیم. وقتی که خانمها وارد بازار کار میشوند، درست است که درآمد خانوارها و جامعه بیشتر میشود، ولی نکته مهم اینجاست که کیفیت زندگی هم بالاتر میرود. این نکته مهم واقعاً باید مورد توجه قرار بگیرد.
او، به حضور فعال و موفق بانوان در کسبوکارهای خانگی اشاره و بیان کرد: نکته دیگری که در همه جوامع، مخصوصاً جوامع شرقی، مهم است، حضور بانوان در کسبوکارهای خانگی است. این تجربه در چین بسیار موفق بوده. ما فکر میکنیم خیلی از محصولاتی که از چین وارد میشود، توسط مؤسسات بزرگ و چندمنظوره تولید میشود؛ اما بنده از نزدیک دیدم که اکثر اینها در خانهها تولید میشوند، ولی با یک مدیریت حسابشده و با نقش اصلی بانوان. خب، این تجربه را ما میتوانیم استفاده کنیم. سازمانهایی که در سطوح مدیریتی از بانوان استفاده میکنند، نمونههای موفقی دارند
زنان توانمند صنایع خلاق باید امکان حضور در بازارهای بینالمللی را داشته باشند
زهرا بختیاری، مدیر انجمن شرکتهای دانشبنیان با اشاره به ظرفیت زنان در ساخت آینده گفت: ما در عصری زندگی میکنیم که دنیا دیگر به دنبال نام یا جنسیت نیست؛ دنیا تشنه ایده است. حقیقت این است که صنایع خلاق و زیستبوم نوآوری، بزرگترین و مهربانترین دری را باز کردند که یک بانوی ایرانی بتواند با اعتمادبهنفس از آن عبور کند و اثرگذاری خود را به تمام جهان نشان دهد.
او بیان کرد: اینجاست که نقش زنان سرزمین من میتواند بسیار فراتر از حضور باشد. زنان فقط استفادهکنندگان از فناوری نیستند؛ سازندگان آیندهاند. فناوری بسیاری از مرزهایی را که در گذشته برای حضور اقتصادی زنان وجود داشت، تغییر داده است. امروز یک ایده میتواند از داخل یک خانه متولد شود، در یک تیم کوچک توسعه پیدا کند، با یک شبکه حرفهای رشد کند و به بازاری در آن سوی جهان برسد.
مدیر انجمن شرکتهای دانشبنیان با اشاره به ظرفیت حوزه اصناف در مشاغل خرد، کوچک و خانگی گفت: ما سهونیم میلیون واحد صنفی در کشور داریم. ۱۵ درصد واحدهای صنفی در استان تهران متمرکز است و ۲۰ درصد از واحدهای صنفی نیز تولیدی هستند. رویکرد خلاق و نوآورانه شما میتواند کمک کند که این ظرفیت در زیستبوم خلاق و نوآوری کشور قرار بگیرد. باید درباره نقش زنان در شکل دادن به آینده فناوری صحبت کنیم؛ زیرا آینده فقط توسط مهندسان و برنامهنویسان ساخته نمیشود. آینده را کسانی میسازند که میتوانند فناوری را با نیازهای واقعی انسان پیوند بزنند و این دقیقاً همان نقطهای است که صنایع خلاق اهمیت پیدا میکند.
او ادامه داد: اگر کمی از فناوری فاصله بگیریم، امروز سه نسل در کنار هم زندگی میکنیم. ما در تقاطع سه نسل با هم قرار داریم؛ مادربزرگهایی با حکمت ریشهدار، مادرانی با تجربه و صبر بیپایان و دخترانی با سرعتی خیرهکننده در یادگیری. فرصت طلایی ما اینجاست. ما میتوانیم این سه نسل را در یک زنجیره ارزش قرار دهیم.

بختیاری با تأکید بر ضرورت پیوند اقتصاد سنتی و فناوری گفت: ما قرار نیست اقتصاد سنتی را از بین ببریم و مقاومتی در برابر این موضوع ایجاد کنیم؛ قرار است این دو در کنار هم، یکدیگر را کامل کنند و به توسعه کشور کمک کنند. من این سه نسل را نه یک شکاف، بلکه یک زنجیره ارزش میبینم. نسل اول حامل تجربه و سرمایه فرهنگی است، نسل دوم حلقه اتصال و ترجمه است و نسل سوم حامل سرعت، جسارت و زبان جدید فناوری است.
مدیر انجمن شرکتهای دانشبنیان بیان کرد: در این میان، مادران میتوانند مهمترین حلقه اتصال باشند. مادر میتواند تجربه را به دانش، دانش را به مهارت و مهارت را به آینده تبدیل کند. بسیاری میگویند فناوری ما را از خانواده دور میکند، اما من میگویم خیر؛ تکنولوژی آمده است تا ما را به نسخه بهتری از خودمان در خانه تبدیل کند. ما نباید بین سنت و فناوری یکی را انتخاب کنیم. هدف ما باید این باشد که ریشههای خود را با ابزارهای آینده پیوند بزنیم.
او گفت: صنایع خلاق از این منظر مزیت ویژهای دارند؛ زیرا در این حوزه سرمایه اصلی همیشه ساختمان و تجهیزات نیست. گاهی سرمایه اصلی یک ایده، یک روایت، یک مهارت، یک استعداد، یک تجربه زیسته و یک نگاه متفاوت به جهان است. این ویژگی باعث میشود صنایع خلاق بتوانند یکی از مهمترین بسترهای حضور و اثرگذاری بانوان باشند.
بختیاری ادامه داد: اما برای اینکه این ظرفیت بالفعل شود، باید اکوسیستم را نیز متناسب با آن طراحی و توسعه دهیم. اگر میخواهیم زنان در زیستبوم نوآوری نقشآفرین باشند، باید چند زیرساخت را همزمان تقویت کنیم. نخست، زیرساخت اشتغال و کار انعطافپذیر.
مدیر انجمن شرکتهای دانشبنیان درباره حضور بینالمللی زنان فعال در صنایع خلاق گفت: زنان فعال در صنایع خلاق باید بتوانند در نمایشگاهها، رویدادها و شبکههای بینالمللی، بدون موانع حقوقی، حضور اثرگذار داشته باشند. ما این موضوع را برای حوزه ورزشکارانمان توانستهایم حل کنیم و انتظار داریم این مهم برای فعالان زیستبوم نوآوری و فناوری کشور نیز محقق شود.
بختیاری با اشاره به اهمیت زیرساختهای حقوقی افزود: موضوع بعدی، زیرساختهای حقوقی است. با توجه به مسائلی که امروزه پیش آمده و این روزها با آن مواجه هستیم، در شرایط نوسانات ارزی و افزایش هزینههای لجستیکی، سواد حقوقی و قراردادی اهمیت بسیار زیادی دارد.
او، زیرساخت بعدی را شبکهسازی عنوان کرد و گفت: موضوع بعدی، زیرساخت شبکهسازی است؛ چون نوآوری در تنهایی اتفاق نمیافتد. ایدهها در شبکه رشد میکنند، سرمایه در شبکه پیدا میشود، بازار در شبکه شکل میگیرد و دانش و تجربه در شبکه منتقل میشود. بنابراین یکی از مهمترین کارهای ما باید این باشد که شبکههای حرفهای زنان را تقویت کنیم؛ نه صرفاً شبکههایی برای گفتوگو، بلکه شبکههایی برای همکاری، بازارسازی، سرمایهگذاری، انتقال تجربه و حضور بینالمللی.
مدیر انجمن شرکتهای دانشبنیان تأکید کرد: قانون هم باید همراه نوآوری حرکت کند. ما در مسیر توسعه زیستبوم نوآوری، به یک گفتوگوی جدی میان زنان، فعالان اقتصادی و نظام تقنینی نیاز داریم. هرجا مقرراتی با واقعیت اقتصاد جدید سازگار نیست، باید آن را شناسایی، مستند و برای اصلاح آن گفتوگو کرد. من این را یک مانع نمیبینم؛ این را بخشی از فرایند ساختن زیستبوم آینده میدانم.
بختیاری گفت: ما باید بتوانیم نظام مسائل تقنینی بانوان را در زیستبوم نوآوری دقیقاً شناسایی کنیم. قانون خوب، قانونی است که بتواند با سرعت تحول جامعه و فناوری حرکت کند.
بختیاری افزود: به همین دلیل من به آینده حضور زنان در صنایع خلاق و زیستبوم نوآوری خوشبینم؛ نه به این دلیل که این مسیر ساده است، بلکه به این دلیل که ظرفیت بسیار بزرگی در زنان سرزمینم وجود دارد و فناوری امروز امکان بهرهگیری از این ظرفیت را بیش از گذشته فراهم کرده است.
زنان، رهبری و خلق آینده
محبوبه علمیه، مدیرعامل CVC پاسارگاد، در پنل «زنان، رهبری و خلق آینده، از کارآفرینی تا سرمایهگذاری» درباره حوزه فعالیت این مجموعه گفت: «حوزه اصلی سرمایهگذاری ما سلامت، امنیت غذایی و کشاورزی است و سرمایه گذاری در این حوزهها به صبر زیادی نیاز دارد. سختترین بخش مسیر به نظر من جایی است که آدم از نقطه امن خودش خارج شود و کاری را انجام دهد که تا آن زمان به آن فکر نکرده است.»او با تاکید بر وجود موانع ساختاری برای زنان گفت: «به باور من یک سقف شیشهای برای رشد و شکوفایی زنان در ایران وجود دارد و مانع از رشد آنها میشود.»به گفته او اگر بخواهیم وارد سرمایهگذاری کلان ملی شویم، برای ایجاد فرهنگ و بستر مناسب به سفارشمحوری در صنایع خلاق نیاز داریم. از همین رو مدیرعامل CVC پاسارگاد، گفت که در رویداد مانوین به طور جدی از شرکتهای خلاق خواستهایم اگر برای حل مسائل این شرکت پروپوزالی دارند، ارائه کنند تا از آنها حمایت کنیم.
از «سقف شیشهای» تا بازارهای جهانی
آسیه حاتمی، مدیرعامل ایران تلنت، نیز درباره سقف شیشهای و وضعیت بازار کار برای زنان گفت: «من هیچوقت سقف شیشهای را احساس نکردهام، اما فکر میکنم بخشی از این سقف در ذهن ماست و خودمان آن را تعیین میکنیم. در آگهیهای شغلی ایران تلنت، ۸۷ درصد مشاغل اعلام میکنند که جنسیت برای استخدامشان تفاوتی ندارد، اما حتی در این موارد هم فرآیند انتخاب میتواند تحت تاثیر سلیقه قرار بگیرد.»به گفته او هوش مصنوعی تغییرات اساسی در مشاغل ایجاد خواهد کرد و در نهایت کسانی باقی میمانند که بتوانند با نگاه کلان و مدیریتی کار کنند. حاتمی اضافه کرد: «به نظر من اصلیترین سوال این است که چه میخواهیم؛ چون وقتی این را بدانیم، مسیر روشنتر میشود. حکمرانی میتواند همان ظرفیتی را که در نظام آموزشی برای حضور دختران در مدارس ایجاد شد، در محیط کار هم ایجاد کند و از کسبوکارها بخواهد بخشی از ظرفیت خود را به زنان اختصاص دهند.»

گلناز اشرفی، مدیرعامل کارآمد کراد، نیز گفت: «هر کسی که وارد بازار کار میشود، با یک تخصص وارد میشود، اما پله بعدی این است که بتواند سرمایه دانشی، اجتماعی، انسانی و مالی را کنار هم قرار دهد. در این نقطه میتوانیم از کارآفرینی صحبت کنیم. از نظر من سختترین بخش این مسیر، مباحث مالی و سواد مالی است و گرد هم آوردن سرمایهها برای من هم بخش دشواری بود.»مهرک محمودی، سردبیر ماهنامه پیوست نیز با اشاره به وضعیت زنان در فضای مدیریتی گفت: «تمام کسانی که اینجا نشستهاند، از نظر من جزو زنان خوششانس هستند.چراکه ما مسابقه را از جایی شروع کردهایم که شاید رسیدن به خط شروع آن برای زن دیگری آرزو باشد. نمیتوانم بگویم سقف شیشهای وجود ندارد. بسیاری از زنان مدیر حاضر نیستند درباره تجربههایشان صحبت کنند، چون ممکن است برایشان ریسک و تبعاتی داشته باشد. زنان همچنان نگران قضاوت شدن هستند و به همین دلیل کمتر در معرض دوربین و رسانه قرار میگیرند.»زهرا بختیاری، دبیر کل انجمن شرکتهای تولیدی دانش بنیان، نیز در بخشی دیگر از این رویداد با اشاره به نقش مهم زنان در آینده فناوری کشور گفت: «فناوری برای شکوفایی سنت به کار گرفته میشوند. قرار نیست اقتصاد سنتی را از بین ببریم بلکه باید اقتصاد سنتی و فناوری باهم ترکیب شوند و به توسعه کشور کمک کنند.»
به باور او برای حضور فعال زنان در عرصه بینالملل، زیرساخت اشتغال و کار انعطافپذیر، حضور بینالملل زنان فعال و در زیرساختهای حقوقی، موضوع سواد حقوقی و قراردادی اهمیت زیادی دارد.میترا امینلو، رئیس گروه تجاریسازی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، هم در پایان این رویداد در ارائهای گفت: سازمان جهانی مالکیت فکری در سال ۲۰۲۳ سهم زنان از کل اختراعات در pct را ۱۸ درصد برآورد کرده است. همچنین بر اساس این گزارش اگر این عدد بخواهد به برابری جنسیتی برسد، احتمالا باید تا سال ۲۰۸۳ صبر کنیم. از سوی دیگر نرخ مشارکت زنان در فضای کاری نوآوری ایران ۱۴ درصد است. این درحالی است که این رقم تنها در افغانستان و یمن با ۵ درصد مشارکت زنان کمتر از ایران است.
میترا امینلو، رئیس گروه تجاریسازی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور
به باور او مشاهدهپذیری و فراتر رفتن از تولید محصول، پایداری و ماندگاری زنان در حوزه فعالیت و مقیاس پذیر کردن آن، همچنین مالکیت از موضوعاتی است که زنان میتولنند از طریق آنها ارزش آفرینی کنند.
.jpg)
در ادامه برنامه از کسبوکارهای خلاق بانوان تجلیل شد:
برگزیده:
یکتا اکرمثانی، محور نوآوری
الهام اسدی، محور نوآوری
زهرا جابر، محور اشتغالآفرینی
محبوبه فضایلی، محور نوآوری اجتماعی
ملیحه ذوالفقاریان، محور توانمندسازی
ناهید زراعتی، محور تابآوری در شرایط بحران و پسابحران
عارفه سادات نقینژاد، محور تابآوری در شرایط بحران و پسابحران
شایسته تقدیر:
زهرا عسگری، محور اشتغالآفرینی
سیمین ابراهیمی، محور توانمندسازی
کوثر کریمی، محور توانمندسازی
مرضیه تجویدی، محور تابآوری در شرایط بحران و پسابحران

براي دريافت بروزرساني در خبرنامه مشترک شويد.
تمامی حقوق متعلق به صندوق پژوهش و فناوری غیر دولتی صنایع خلاق است
