صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر؛ گامی تازه برای تأمین مالی صنایع خلاق

آیین رونمایی از «صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر» با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، اصغر نورالله‌زاده، رئیس هیأت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و جمعی از مدیران و نمایندگان بخش دولتی و خصوصی برگزار شد؛ رویدادی که می‌تواند نقطه آغاز شکل‌گیری یک زیرساخت مالی تخصصی و مؤثر برای توسعه اقتصاد فرهنگ، هنر، رسانه و صنایع خلاق کشور باشد.

صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر با هدف ایجاد سازوکاری تخصصی برای تأمین مالی، سرمایه‌گذاری و تجاری‌سازی کسب‌وکارهای فرهنگی، هنری، رسانه‌ای و خلاق شکل گرفته است؛ سازوکاری که قرار است بخشی از فاصله موجود میان ایده‌های خلاق، منابع مالی و بازار را پوشش دهد و مسیر رشد کسب‌وکارهای این حوزه را تسهیل کند.

عبور از حمایت‌های مقطعی به سمت تأمین مالی پایدار

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آیین رونمایی از این صندوق، شکل‌گیری آن را فرصتی برای تقویت زیست‌بوم صنایع خلاق دانست و بر ضرورت ایجاد منابع پایدار برای این حوزه تأکید کرد.

به گفته وزیر فرهنگ، صندوق نباید صرفاً به ابزاری برای ارائه حمایت‌های مالی تبدیل شود، بلکه باید با طراحی سازوکارهای مناسب و ایجاد منابع پایدار، به شکل‌گیری یک جریان سالم سرمایه‌گذاری در حوزه صنایع خلاق کمک کند.

این نگاه، در واقع تغییر رویکردی مهم در نظام حمایت از کسب‌وکارهای فرهنگی و خلاق محسوب می‌شود؛ حرکتی از حمایت‌های صرفاً بلاعوض و مقطعی به سمت ابزارهای مالی مولد که بتوانند ضمن کاهش ریسک کسب‌وکارها، زمینه رشد، توسعه بازار و بازگشت سرمایه را نیز فراهم کنند.

صنایع خلاق امروز تنها یک حوزه فرهنگی نیستند؛ بلکه در بسیاری از کشورها به یکی از بخش‌های مهم اقتصاد، اشتغال، صادرات و تولید ارزش تبدیل شده‌اند. از همین منظر، ایجاد یک نهاد مالی تخصصی می‌تواند به توسعه ظرفیت‌های اقتصادی این بخش و تبدیل خلاقیت و ایده به محصول، خدمت و کسب‌وکار کمک کند.

صندوق؛ حلقه اتصال ایده، سرمایه و بازار

صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر قرار است با ارائه مجموعه‌ای از ابزارهای مالی از جمله تسهیلات، صدور ضمانت‌نامه، سرمایه‌گذاری و حمایت از تجاری‌سازی و توسعه کسب‌وکار، نقش واسط میان فعالان حوزه فرهنگ و هنر و منابع مالی را ایفا کند.

این خدمات می‌تواند طیف متنوعی از کسب‌وکارهای خلاق را دربرگیرد؛ از تولید محتوا و بازی‌های ویدیویی گرفته تا پویانمایی، فناوری‌های نوین فرهنگی، اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و مالکیت فکری.

از این منظر، مأموریت صندوق تنها تأمین سرمایه برای یک پروژه نیست؛ بلکه دنبال کردن زنجیره ارزش از شناسایی و ارزیابی ایده تا تأمین مالی، توسعه کسب‌وکار، تجاری‌سازی و ورود به بازار است.

چنین رویکردی می‌تواند به‌ویژه برای شرکت‌های نوپا و کسب‌وکارهای خلاقی که به دلیل ماهیت دارایی‌های نامشهود، مدل‌های درآمدی متفاوت و ریسک‌های بازار، دسترسی دشوارتری به منابع مالی سنتی دارند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

ضرورت سنجش عملکرد و اثرگذاری

در کنار ایجاد صندوق، موضوع مهم دیگری که در آیین رونمایی مورد تأکید قرار گرفت، ضرورت عملکردمحوری و سنجش اثرگذاری صندوق است.

حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، راه‌اندازی صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر را یک نقطه عطف دانست و بر ضرورت تعریف شاخص‌های مشخص برای ارزیابی عملکرد آن تأکید کرد.

بر اساس این نگاه، موفقیت صندوق نباید صرفاً با راه‌اندازی و فعالیت اداری آن سنجیده شود؛ بلکه باید مشخص باشد که صندوق در ماه‌ها و سال‌های آینده چه میزان تأمین مالی انجام داده، چه تعداد از فعالان فرهنگ و هنر از خدمات آن بهره‌مند شده‌اند و چه تعداد از بنگاه‌های فرهنگی و هنری توانسته‌اند از ظرفیت‌های آن استفاده کنند.

این رویکرد برای حوزه صنایع خلاق اهمیت مضاعفی دارد؛ چرا که اثربخشی یک ابزار مالی در این حوزه، نهایتاً باید در رشد کسب‌وکارها، ایجاد اشتغال، توسعه بازار، افزایش سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری محصولات و خدمات رقابت‌پذیر خود را نشان دهد.

ظرفیت جدید برای توسعه صنایع خلاق

راه‌اندازی صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر را می‌توان یکی از گام‌های مهم برای تکمیل زیست‌بوم مالی صنایع خلاق کشور دانست؛ زیست‌بومی که برای رشد پایدار، علاوه بر سیاست‌گذاری و حمایت‌های فرهنگی، به ابزارهای تخصصی تأمین مالی، سرمایه‌گذاری خطرپذیر، ضمانت و توسعه بازار نیاز دارد.

در این میان، حضور بخش خصوصی در ساختار صندوق نیز می‌تواند به نزدیک‌تر شدن آن به نیازهای واقعی بازار کمک کند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مجموعه‌ای از نهادها و شرکت‌های دولتی و خصوصی در سرمایه‌گذاری و شکل‌گیری این صندوق مشارکت داشته‌اند؛ از جمله معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، شرکت انتقال داده‌های آسیاتک و برخی مجموعه‌های بخش خصوصی.

این ترکیب می‌تواند زمینه‌ساز هم‌افزایی میان ظرفیت‌های حاکمیتی، تخصص فرهنگی و هنری و تجربه بخش خصوصی در حوزه سرمایه‌گذاری و بازار باشد.

از «فرهنگ‌بنیان» تا اقتصاد خلاق

یکی از مهم‌ترین پیام‌های شکل‌گیری این صندوق، حرکت به سمت تقویت مفهوم «فرهنگ‌بنیان» در کنار «دانش‌بنیان» است؛ مفهومی که می‌تواند جایگاه خلاقیت، محتوا، هنر و سرمایه فرهنگی را در اقتصاد نوآوری کشور پررنگ‌تر کند.

صنایع خلاق از ظرفیت بالایی برای خلق ارزش اقتصادی برخوردارند و در عین حال، مزیت اصلی آنها بیش از هر چیز بر خلاقیت، ایده، سرمایه انسانی و دارایی‌های فکری استوار است. بنابراین، توسعه این صنایع نیازمند مدل‌های مالی متناسب با ویژگی‌های آنهاست.

صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر می‌تواند با تمرکز تخصصی بر همین ویژگی‌ها، بخشی از خلأ موجود در نظام تأمین مالی کسب‌وکارهای فرهنگی و خلاق را پوشش دهد و زمینه را برای تبدیل ایده‌های خلاق به کسب‌وکارهای پایدار و اثرگذار فراهم کند.

گامی در مسیر شکل‌گیری زیست‌بوم مالی صنایع خلاق

راه‌اندازی صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر را می‌توان آغاز مسیری دانست که در صورت تداوم، ارزیابی مستمر و مشارکت فعال بخش خصوصی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از اجزای مهم زیست‌بوم مالی فرهنگ و صنایع خلاق کشور را خواهد داشت.

اهمیت این صندوق در نهایت به میزان توانایی آن در کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، تسهیل دسترسی کسب‌وکارهای خلاق به منابع مالی، کمک به تجاری‌سازی ایده‌ها و ایجاد پیوند مؤثر میان سرمایه و بازار وابسته است.

برای صنایع خلاق، این اتفاق می‌تواند معنایی فراتر از تأمین مالی داشته باشد: ایجاد مسیری برای آنکه ایده‌های خلاق، به جای متوقف ماندن در مرحله ایده یا وابستگی به حمایت‌های مقطعی، امکان رشد، سرمایه‌پذیری، ورود به بازار و خلق ارزش اقتصادی و فرهنگی پیدا کنند.

از این منظر، صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم در گذار از «حمایت از فعالیت خلاق» به «توسعه اقتصاد خلاق» باشد؛ گذاری که تحقق آن، نیازمند همکاری و هم‌افزایی میان نهادهای فرهنگی، دستگاه‌های سیاست‌گذار، سرمایه‌گذاران و خود فعالان صنایع خلاق است.